გამოვაცალკევოთ სასაზღვრო და მონასტრის საკითხი — პაატა ზაქარეიშვილი დავითგარეჯაზე

რა შეიძლება დავითგარეჯის გარშემო განვითარებული მოვლენებით შექმნილი ვითარებიდან გამოსავალი იყოს? შეიძლება რამე დათმობებს ველოდოთ ან აზერბაიჯანის, ან საქართველოს მხრიდან?

კონფლიქტოლოგი, შერიგების საკითხებში საქართველოს ყოფილი სახელმწიფო მინისტრი პაატა ზაქარეიშვილი „ნეტგაზეთთან“ ინტერვიუში საკითხის მოგვარების ასეთ გზას სახავს: არ არის საჭირო დათმობები, საჭიროა სასაზღვო საკითხისა და სამონასტრო კომპლექსის ერთმანეთისგან გამოცალკევება და მათი სხვადასხვა კონტექსტში განხილვა; სასურველია, კომპლექსზე შეიქმნას ორმხრივი — ქართულ-აზერბაიჯანული ადმინისტრაცია.

ჩვენთან საუბრისას პაატა ზაქარეიშვილი აკრიტიკებს ბოლოდროინდელ დემონსტრაციებს და აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტების საწყის პერიოდს ადარებს; იგი კრიტიკულია პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილის მიმართაც, რომელმაც თქვა, რომ სასაზღვრო საკითხის აქტუალიზება მას უკავშირდება. ქვემოთ გთავაზობთ „ნეტგაზეთის“ ინტერვიუს წერილობით ვერსიას პაატა ზაქარეიშვილთან:

როგორ შეაჯამებდით დავითგარეჯის გარშემო ამჟამად შექმნილ ვითარებას და როგორ ხედავთ გამოსავალს ამ ვითარებიდან?

აშკარად ვხედავ, რომ მიმდინარეობს ქართულ-აზერბაიჯანული ურთიერთობების მიზანმიმართული, სისტემური მორყევა, რაც, რა თქმა უნდა, ერთადერთი სახელმწიფოს ინტერესებშია.

რაც ხდება, ეს არის: ცდილობენ, საქართველოში შექმნან ანტიაზერბაიჯანული, ანტითურქული, ანტიირანული, ანტიისლამური განწყობები. სამწუხაროდ, ბევრი ვერ ხვდება, რამდენად უწყობს ხელს რუსეთის პოლიტიკას ამ რელიგიური ნაციონალიზმის წინ წამოწევით.

ეს მშვენივრად განჭვრიტა პატრიარქმა გუშინდელ განცხადებაში, თვითონაც ხედავს ამ საფრთხეებს. მან, პრაქტიკულად, მოუწოდა მრევლსა და სასულიერო პირებს, არ ითამაშონ სხვა ქვეყნის ინტერესებიდან გამომდინარე.

[რაც ხდება] შემაშფოთებელია და ვთვლი, ერთადერთი გამოსავალი არის გულწრფელი საუბარი საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის. ვფიქრობ, როგორმე ერთმანეთისგან უნდა გამოვყოთ სახელმწიფო საზღვრისა და მონასტრის თემა: მონასტერზე ილაპარაკონ დღეს, სახელმწიფო საზღვარს ასე უცბად ვერ დაადგენენ იმიტომ, რომ აზერბაიჯანისთვის ის ტერიტორია არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე საქართველოსთვის. ეს ტერიტორია მათთვის სადავო არ არის. მათი ტერიტორიაა. ეს ჩვენთვისაა სადავო.

შეგიძლიათ, ეს საკითხი განმარტოთ?

სსრკ-მა, სამართლიანად თუ უსამართლოდ, დაადგინა საზღვრები. როცა დაიშალა საბჭოთა კავშირი, [დავითგარეჯის] ეს მონაკვეთი დარჩა აზერბაიჯანის მხარეს. ასე რომ, ეს მათი ტერიტორიული მთლიანობის ნაწილია.

იმის გათვალისწინებით, რომ აზერბაიჯანს დღეს ტერიტორიული მთლიანობის პრობლემა აქვს ყარაბაღის გარშემო, ალბათ, გასაგებია, რომ საზოგადოება ძალიან მტკივნეულად აღიქვამს აზერბაიჯანის ტერიტორიულ მთლიანობას.

ამ დროს იმაზე საუბარი, რომ კიდევ რაღაც ტერიტორია ვიღაცას დაუთმოს, ძალიან გამაღიზიანებელია, მოქმედებს ელექტორალურადაც.

ჩვენ როგორ ვაფასებთ, ერთია, მაგრამ ისინი თვლიან, ეს მათი კულტურული მემკვიდრეობაცაა. მუსლიმები, როგორც წესი, ქრისტიანობას არ უყურებენ აგრესიულად, ქრისტიანებისგან განსხვავებით, იმიტომ, რომ [ისლამი] შედარებით გვიანდელი რელიგიაა და მათი კულტურის ნაწილია ქრისტიანობა, ბიბლიას პატივს სცემენ…

აზერბაიჯანელები თვლიან, რომ ქრისტიანები — კავკასიელი ალბანელები — მათი წინაპრები იყვნენ. სწორედ ამაშია საქმე, როდესაც ორი ჭეშმარიტება ერთმანეთს ეჯახება და ეს ვერსია ერთმანეთს გამორიცხავს.

ახსენეთ, რომ მონასტრის საკითხი სასაზღვრო საკითხისგან უნდა გამოიყოს. როგორ შეიძლება ამის გამოყოფა?

აუცილებლად. იმიტომ, რომ მონასტრის საკითხი უფრო მოგვარებადია, ვიდრე სახელმწიფო საზღვრის საკითხი. სახელმწიფო საზღვარი შეიძლება დიდხანს ვერ დადგინდეს და მათ [აზერბაიჯანში] ჰქონდეთ თავიანთი არგუმენტები. თუმცა არსებობს ასეთი საკითხების შუალედურად გადაწყვეტის მაგალითები.

ქალაქი იერუსალიმი, მისი ისტორიული ნაწილი, მაგალითად, ასეა დადგენილი, — სხვადასხვა რელიგიურ ორგანიზაციას და გაერთიანებას აქვს საშუალება, ხელმისაწვდომი იყოს სიწმინდეები. ასევე, წმინდა ეკატერინეს მონასტერი [ეგვიპტეში, სინაის ნახევარკუნძულზე, რომელიც ქრისტიანობის, ისლამისა და იუდაიზმის მიმდევრებისთვის წმინდა ადგილია]. საერთოდ, მონასტრების მიმართ განსაკუთრებულად არსებობს ორმაგი და სამმაგი დაცვები და შეთანხმებები…

დავითგარეჯის შემთხვევაშიც შეიძლება შეიქმნას სახელმწიფოთაშორისი, ერთობლივი ადმინისტრაცია, რომელიც იქნება მუდმივმოქმედი, ვიდრე არ დადგინდება სახელმწიფო საზღვარი. მგონია, რომ დიდი ხანი დასჭირდება ამის დადგენას. ამ ფონზე მნიშვნელოვანია, ის მაინც დადგინდეს, რისი დადგენაც შეიძლება — შეიქმნას ადმინისტრაცია, რომელიც განსაზღვრავს ორმხრივ ბიუჯეტს, ექსპლუატაციას, უფლებამოსილებებს, პირობებს, ტურისტების მისვლას, გზის კეთებას, რემონტს და უამრავ სხვა საკითხს, რაც ორივე მხარისთვის იქნება მისაღები.

თუ ჩვენ ჩავვარდით სახელმწიფო საზღვრის საკითხში, აქედან კარგს ვერაფერს ვერ მივიღებთ — ვერც მონასტრის საკითხი გადაწყდება და ვერც სახელწიფო საზღვარი დადგინდება. ჩემი წინადადებაა, რომ გაიყოს და ცალკე იყოს საუბარი მონასტერზე, ცალკე იყოს საუბარი საზღვარზე.

მაგრამ რეალობაში ასე არის გამოცალკევებული ეს ორი საკითხი? ერთმანეთს არ ებმის?

უნდა გამოვყოთ. ჩვენზე არ არის დამოკიდებული? არის ის, რასაც ვეტყვით, რაზეც შევთანხმდებით. [აზერბაიჯანი] ჩვენი მეზობელია…

მე აშკარად ვხედავ კეთილგანწყობას [აზერბაიჯანის მხრიდან]. აზერბაიჯანს გზა გაჰყავდა, მისი პოზიციით, თავის ტერიტორიაზე და ჰქონდა სრული უფლება, გაეყვანა ეს გზა. ჩვენთან მოხდა ამის მიმართ პროტესტის გამოთქმა და ამის შემდეგ შეწყვიტეს ეს მშენებლობა.

აშკარად ჩანს, რომ აზერბაიჯანმა გამოხატა კეთილი დამოკიდებულება, რომ თავის ტერიტორიაზე შეაჩერა გზის გაყვანა, ანუ მათი მხრიდან არის გაგებით დამოკიდებულება ამ პროცესების მიმართ. კეთილი ვინებოთ და ჩვენც დავინახოთ ეს. ვიღაცას ძალიან უნდა, ჩვენ შორის დაიძაბოს ვითარება და გამოსდის კიდეც ეს. ჩვენი უბედურება ამაშია.

ალბათ, აკვირდებით სხვადასხვა სამოქალაქო ჯგუფის აქტივობას — ისინი ჩადიან დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსში და მშვიდობიან დემონსტრაციებს მართავენ. რამდენჯერმე — მათ შორის დღესაც — შეიკრიბა ასობით ადამიანი. ეს სიტუაციას რამდენად უწყობს ხელს, რამდენად მომგებიანი იქნება პროცესისთვის? რატომ ფიქრობთ ასე?

დიახ, მე არ მესმის ამ ხალხის. გასაგებია, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებაა, მაგრამ ეს არანაირად არ უწყობს ხელს პროცესებს. თუ ფიქრობენ, რომ ამით წარმატებას აღწევენ, [ცდებიან], ამით მხოლოდ აღვივებენ [კონფლიქტს]… ასე იწყებოდა სწორედ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტები.

ზოგიერთ კომენტატორს ამან გაახსენა 1990-იან წლებში მაშინდელ სამხეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში ეროვნული მოძრაობის ჩასვლები, რაც შემდეგში შეიარაღებული კონფლიქტის წინაპირობა გახდა. თქვენც ხედავთ ამ ამბებს შორის მსგავსებას?

დიახ. ხშირად იყო ჩასვლები თბილისიდან, იყო აქტიური გამოსვლები. იქ მაშინ რელიგიაზე არ იყო საუბარი, საუბარი იყო ეთნიკურობაზე, ენაზე — უნდა იყოს თუ არა სახელმწიფო ენა მხოლოდ ქართული, თუ უნდა იყოს აფხაზური და ოსურიც.

ასეთი რაღაცები მაშინაც ხდებოდა, ყოველთვის იყო ხალხი, ვისაც მიაჩნდა, რომ პროტესტის ფორმით მიაღწევდნენ წარმატებას. მაგრამ სად არის დღეს აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის პრობლემა მოგვარებული?

როდესაც ხელისუფლება რაღაცას აკეთებს, — მე გულზე არ მეხატება ეს ხელისუფლება, ძალიან ბევრი რამე არ მომწონს, — მაგრამ საქმე უნდა აკეთონ. თუ არ გამოდის სახელმწიფო საზღვრის დადგენა, უნდა წავიდეს სხვა მიმართულებით.

მონასტერი საუკუნეებია იქ არსებობს. რომელი იმპერიის თუ სახელმწიფოს ნაწილი იყო, ეს ყველაფერი ზედნადებია. სახელმწიფო საზღვრის ცნება საერთოდ, ასი წელია, ალბათ, არსებობს დედამიწაზე და პირველი მსოლფიო ომის შემდგომი ფენომენია. ამიტომ კეთილი ვინებოთ და გავმიჯნოთ საუკუნებრივი და დროებითი საკითხები ერთმანეთისგან.

თქვენც ახსენეთ უკვე: აფხაზეთ-სამხრეთ ოსეთის და ყარაბაღის საკითხების გათვალისწინებით, როგორ ფიქრობთ, რამდენად რთული ან მარტივი იქნება აზერბაიჯანისთვის ან საქართველოსთვის რაიმეს დათმობა?

ამიტომ, მოდით, ნუ იქნება „დათმობაზე“ ლაპარაკი. ლაპარაკი იყოს არა „ნულოვან ჯამზე“ — რაც კონფლიქტოლოგიაში ნიშნავს ან ერთის, ან მეორის გამარჯვებას — არამედ უნდა ვილაპარაკოთ ორივეს მოგებაზე. ორივე მოიგებს, თუკი იქნება ერთობლივი ექსპლუატაცია ამ სამონასტრო კომპლექსის.

როდესაც ამბობთ, რისკენაც პროცესი მიდის, რუსეთის ინტერესიაო, კონკრეტულ ადამიანებს, ვინც ამ ინტერესების გამტარები არიან, ხედავთ და ასახელებთ ამ პროცესში?

ჩემთვის პიროვნებებს მნიშვნელობას არა აქვს. მაგალითად, კითხვებს, „არის თუ არა პუტინი საქართველოს მტერი“, უმნიშვნელოდ მივიჩნევ, როდესაც მიმაჩნია, რომ რუსეთია საქართველოს მტერი. ანუ ჩემთვის პიროვნებას მნიშვნელობა არა აქვს, ჩემთვის მნიშვნელოვანია ინსტიტუციური ქცევა.

ის ადამიანი, ვინც კი თქვა, წავიდეთ ახლა, კავკასია ჩვენი სახლია და იქ [დავითგარეჯაში] სომხური დროშა ავაფრიალოთო, არის რუსეთის პირდაპირი აგენტი. იმიტომ, რომ სწორედ მათ უნდათ, ამ მიმართულებით კონფლიქტი გაღვივდეს.

აზერბაიჯანშიც არის ხალხი, ვინც თვლის, რომ ამ პროცესებს სომხეთი მართავს, რაც არ შეესაბამება სიმართლეს არანაირად. ყველამ ხომ ვიცით, რომ ეს ასე არაა. მაგრამ საკმარისია, სომხური დროშა გამოჩნდეს, რომ ისინი, ვინც აზერბაიჯანში თვლიან, რომ ამ პროცესს სომხეთი აგორებს, ამაში დარწმუნდებიან. ამიტომ, ასეთ დეტალებში ჩანს, როგორ სისტემურად კარგად მართავს ხალხი საქართველოში არეულობას. ეს არეულობისკენ მიმართული ნაბიჯებია.

პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა კვირას თქვა, მე დავიწყე ამ საკითხზე საუბარი, რამაც გარკვეული შედეგები მოჰყვაო. როგორ აფასებთ მის როლს ამ საკითხში?

თუმცა მან ბოლომდე სიმართლე არ თქვა. მან მოინდომა, შეცდომა გადაეფარა „ვითომ-შეცდომით“. ის, რომ ბაქოში იყო, შეცდომა არაა და იქ საზღვრის საკითხი რომ დააყენა, ეს ძალიან კარგიც კია.

შეცდომა ის იყო, რაზეც ხმა არ ამოუღია: ბაქოში ლაპარაკის შემდეგ მივიდა საზღვარზე [დავითგარეჯაში]. ბაქოში ილაპარაკო, სადავო ტერიტორიააო, — კი ბატონო, მაგრამ შენ უკვე გუშინწინ ნათქვამ სადავო ტერიტორიაზე მიდიხარ არა როგორც ოპოზიცია, ჟურნალისტი ან სამოქალაქო აქტივისტი, არამედ როგორც პრეზიდენტი. ამით მესიჯს აგზავნი ბაქოში: „მე რომ ვთქვი, სადავო ტერიტორია-მეთქი, სინამდვილეში, სადავო კი არა, ჩემი ტერიტორიაა“. ანუ წინასწარ განსაზღვრა თავისი დამოკიდებულება სადავო ტერიტორიის მიმართ პრეზიდენტმა, პირველმა პირმა. ეს უდიდესი შეცდომაა.

რა ვიცით დავითგარეჯის პრობლემაზე – მოკლედ და გასაგებად

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი
ავტორი
ლუკა პერტაია 2018 წლის 1 სექტემბრიდან არის ნეტგაზეთის რეპორტიორი. ის ადრეც მუშაობდა ნეტგაზეთში — 2016 წლის მაისიდან 2017 წლის თებერვლამდე. Email: lukapertaia@gmail.com