ნეტგაზეთი | რატომ რჩებიან გალში ქალები მოძალადე კაცებთან – ინტერვიუ უფლებადამცველთან აფხაზეთში რატომ რჩებიან გალში ქალები მოძალადე კაცებთან – ინტერვიუ უფლებადამცველთან აფხაზეთში – Netgazeti

რატომ რჩებიან გალში ქალები მოძალადე კაცებთან – ინტერვიუ უფლებადამცველთან აფხაზეთში

აფხაზეთში დღეს არ არსებობს არც ქალთა კრიზისული ცენტრები და არც თავშესაფრები. პანდემიის პირობებში დაკეტილი გამშვები პუნქტები კი ქალებს გაქცევის საშუალებსაც არ აძლევს. აფხაზეთში არ არსებობს კანონი, რომელიც ქალს მოძალადისგან დაიცავს. ყოველივე ამას ემატება ადგილობრივ საზოგადოებაში დამკვიდრებული აზრი, რომ ქმარს პოლიციაში არ უნდა უჩივლო. ამიტომ ქალები ხშირად საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ ითმენენ ძალადობას და მოძალადე კაცებთან რჩებიან.

გალელი უფლებადამცველი, რომელიც გალის გარდა, აფხაზეთის სხვა რაიონებსა და ქალაქებში მუშაობს, ანონიმურობის დაცვის გარანტიით, იმ პრობლემებზე ჰყვება, რომლებიც აფხაზეთში უცხო არ არის, თუმცა ქართულ მედიასთან არსებულ პრობლემებზე ღიად საუბრისგან  აფხაზეთში, მით უმეტეს -გალში, ადგილობრივი უფლებადამცველებიც ხშირად თავს იკავებენ.

თქვენ ადამიანის უფლებების კუთხით არსებულ თითქმის ყველა პრობლემაზე მუშაობთ გალში და აფხაზეთის კიდევ სხვა ქალაქებსა და სოფლებში. დოკუმენტაციისა და გადაადგილების პრობლემის გარდა კი, ყველაზე მწვავე პრობლემად, განსაკუთრებით პანდემიის პირობებში, ქალთა მიმართ ოჯახში ძალადობა იკვეთება. მოგვიყევით,  როგორ მუშაობთ ქალებთან? დახმარების რა მექანიზმები გაქვთ არსებულ პირობებში? 

აფხაზეთში ოჯახში ძალადობის წინააღმდეგ კანონიც კი არ არსებობს. ერთადერთი დახმარება ქალებისთვის არის უფლებამდაცველ არასამთავრობო ორგანიზაციებში კონსულტაციის, ფსიქოლოგის, ექიმის და იურისტის დახმარების შეთავაზება. გალში არსებობს ე.წ. კრიზისული ცენტრი, მაგრამ რეალურად მას უფრო საინფორმაციო ცენტრს ვუწოდებდი, რადგან იქ ქალს დარჩენის შესაძლებლობა არ აქვს. 

2014-2015 გალში კრიზისული ცენტრი არსებობდა, სადაც ქალებს ბავშვებთან ერთად 3-4 დღით დარჩენა შეეძლოთ, თუმცა ამ 3-4 დღის შემდეგ სხვას ვერაფერს სთავაზობდა ცენტრი ქალებს. თუ ეთნიკურად ქართველი იყო და ჰქონდა სურვილი, მისი ქართულ მხარეს გადამისამართება ხდებოდა. ახლა, პანდემიის პირობებში,  როდესაც გამშვები პუნქტიც დაკეტილია, ამასაც ვეღარ ახერხებენ ქალები. 

თუმცა პანდემიამდეც, დოკუმენტაციის პრობლემების გამო, ბევრი ვერც მაშინ ახერხებდა გამშვები პუნქტის გადაკვეთას.

დღეს, როდესაც ყველაფერი ჩაკეტილია და არც “გასაქცევი” არსებობს, ქალები მოძალადეებთან რჩებიან?

ძირითადად, სამწუხაროდ, რჩებიან. ქალების მშობლები არ არიან მზად, შვილები უკან მიიღონ, თავად ქალებიც არ არიან მზად, წავიდნენ ცალკე საცხოვრებლად. ეს აიხსნება იმით, რომ ბევრს არ აქვს განათლება, სამსახური და ფიქრობენ, რომ დამოუკიდებლად ცხოვრებას ვერ შეძლებენ. მით უმეტეს, თუ შვილები ჰყავთ, დიდწილად დამოკიდებული არიან ქმრებზე, პარტნიორებზე. 

არის ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც ქალია ოჯახში ფულის ძირითადი შემომტანი და მაინც ძალადობის მსხვერპლია. ეს ქალებიც კი ვერ მოდიან მოძალადისგან იმის შიშით, რომ “საზოგადოება რას იტყვის, მშობლები რას იტყვიან”. ქალებს გვერდით მშობლებიც არ უდგანან. ეუბნებიან, “თუ გათხოვდი, ქმრის ოჯახშივე უნდა მოკვდე”. 

რამდენიმე წლის წინ, როდესაც კრიზისული ცენტრი არსებობდა, სადაც ქალებს რამდენიმე დღე შეეძლოთ დარჩენა, ესეც კი პრობლემას უქმნიდა მათ, რადგან იმ ცენტრიდან გამოსული, ისევ სახლში ბრუნდებოდა, სადაც ქმარი ხვდებოდა და ისევ ძალადობის ობიექტი ხდებოდა ქალი. 

დღეს სამართლებივ დონეზე რა იცავს ქალს აფხაზეთში? 

აბსოლუტურად არაფერი. ფიზიკური ძალადობის შემთხვევაში, პოლიცია განცხადებას არც ჩაიბარებს ქალისგან, რომელიც მარტო მივიდა. თუ ორგანიზაციის იურისტი მიჰყვა, კიდევ აქვს ამის შანსი. თუმცა, ამ შემთხვევაშიც, რეგირება ნულია. 

ამავე დროს, სამართლებრივი მექანიზმების გარეშე პოლიციას რეაგირებას ვერც მოვთხოვთ. ყველაზე ბევრი, რისი გაკეთებაც შეუძლია პოლიციას ასეთ შემთხვევაში, მოძალადესთან დალაპარაკება ან მისი დაშინებაა.

კანონით, სამწუხაროდ, ვერაფერს აკეთებენ და ამიტომაც არ იბარებენ განცხადებას. იყო რამდენიმე შემთხვევა, როდესაც ქალმა შეიტანა პოლიციაში განცხადება, სახლში დაბრუნებულს კი დახვდნენ ნათესავები და მეზობლები და ქალის შერცხვენა, გადაბირება სცადეს –  “შენი ქმარია, შენი შვილების მამა და როგორ არ გრცხვენია” და ა. შ. ამის შემდეგ ქალმა გამოიტანა საჩივარი. რამდენიმე მსგავსი შემთხვევის შემდეგ პოლიცია ახლა საერთოდ აღარც იბარებს ასეთ განცხადებებს. 

განცხადების/საჩივრის შეტანა რას აძლევს ქალს, თუკი სამართლებრივად მაინც არაფერი არეგულირებს ქალთა მიმართ ძალადობას?

ერთადერთი მუხლი, რომლითაც შეიძლება ასეთ შემთხვევებში საქმის გამოძიება დაიწყოს, არის  “წვრილმანი ხულიგნობა”, რომლის დამტკიცების შემთხვევაში  მოძალადეს 15 დღით დააპატიმრებენ. და რა იქნება შემდეგ? მხოლოდ უარესი ქალისთვის. ამიტომ ქალები ფიქრობენ, რომ მათთვისვე აჯობებს, თუკი საერთოდ არ დაწერენ საჩივარს. დარწმუნებული არიან, რომ ციხიდან გამოსული ქმარი კიდევ უფრო მეტად იძალადებს მასზე. 

შეიძლება ვივარაუდოდ, რომ ქალები გალში ბევრად უარეს დღეში არიან ძალადობის კუთხით, ვიდრე სხვაგან? პრობლემის მასშტაბი მომართვიანობის რაოდენობითაც ხომ არ შეგვიძლია განვსაზღვროთ? 

დიახ, ნამდვილად უარეს დღეში არიან. მაგრამ მიმართვიანობა წლების დინამიკაში გაზრდილია. ეს იმ ფონზე, როდესაც უფლებადამცველ ორგანიზაციებს მხოლოდ ფსიქოლოგიური ან იურიდიული დახმარების გაწევა შეუძლია მათთვის, რაც ამ ადამიანებისთვის, ასევე, ბევრს ნიშნავს. 

პანდემიის დროს, როდესაც ყველაფერი ჩაიკეტა, ქალები ცხელი ხაზის მეშვეობით იღებდნენ ფსიქოლოგის, ექიმისა და იურისტის კონსულტაციას. შესაბამისად, ამ პერიოდში მიმართვიანობა მაღალი არ იყო. ქალებს ხშირად სახლიდან დარეკვის და ინფორმაციის შეტყობინების საშუალებაც არ აქვთ.  

პანდემიამ კიდევ რა პრობლემების წინაშე დააყენა ქალები გალში?

ქალები ტურისტულ სეზონზე სამუშაოდ მიდიოდნენ ბიჭვინთაში, გაგრაში და სოხუმში, სადაც მუშაობდნენ კაფეებში მრეცხავებად, დამლაგებლებად ან სამზარეულოში. წელს, მოგეხსენებათ, ტურისტული სეზონი ჩავარდა და ვეღარ წავიდნენ წამუშაოდ. 

გარდა ამისა, შიდა ჩაკეტვების დროსაც, გალის რაიონი მოწყეტილი იყო ყველა სხვა რაიონს, რამაც, თავისთავად, სხვა პრობლემები წარმოშვა – მაღაზიებში და აფთიაქებში გაჩნდა პროდუქციის დეფიციტი, მათ შორის მედიკამენტების, ბავშვთა კვების, ჰიგიენური საშუალებების. მით უმეტეს, ჩაკეტვამდე, პროდუქციის საყიდლად ყველა ზუგდიდში გადადიოდა, რადგან გალში ყველაფერს ვერ იშოვი.

ამჟამადაც ჩაკეტილია გამშვები პუნქტი და რამე ალტერნატიული არხები არსებობს? 

არალეგალური არხები არსებობს, მაგრამ ეს არხები ძალიან ცოტაა. გარკვეული გზებით მამაკაცები გადადიან ენგურს იქით, ქალები კი ძირითადად ვერ ახერხებენ. 

ასევე, როგორც ჩემთვის ცნობილია, პანდემიის დროს არსებობს კურიერის მომსახურების საშუალებაც, რომელსაც მხოლოდ მედიკამენტების მოწოდება შეუძლია. გარკვეული რგოლების მეშვეობით კურიერები ზუგდიდში ყიდულობენ საჭირო წამლებს და ენგურზე გარკვეულ ადამიანებს გადასცემენ, რომლებიც შემდეგ მოსახლეობას აწვიდიან შენაძენს.

ენგურის ხიდი. 28.10.2018. ფოტო: ლუკა პერტაია/ნეტგაზეთი

რადგან ქალების უფლებებზე ვსაუბრობთ, აფხაზი ომბუდსმენის აპარატის შესახებაც უნდა გკითხოთ. როგორია ომბუდსმენის როლი გალში ქალების უფლებების დაცვის საკითხში?

აფხაზეთის ომბუდსმენი არამსათავრობო სექტორიდან მოდის, ის წამყვანი ორგანიზაციის იურისტი იყო. გალთან დაკავშირებით ყოველთვის აქტიური გახლდათ და ადგილობრივების დოკუმენტაციის პრობლემების დროს მუდამ ხმამაღლა საუბრობდა. ჩამოდიოდა ხოლმე გალშიც, სადაც მოსახლეობასთან შეხვედრებს ითხოვდა. აქტიურად ვთანამშრომლობდით მასთან ობმუდსმენად დანიშვნის შემდეგაც. აინტერესებდა, რა პრობლემების წინაშე იყვნენ ადგილობრივები, თუმცა, წინა მთავრობის დროს მასზე წნეხი გაიზარდა და მისი მხრიდან რეაგირება შემცირდა. იყო მუქარები მის მიმართაც.

ამჟამადაც კონტაქტზეა, თუმცა პრობლემების გადაჭრის კუთხით ვერაფერს აკეთებს. იმედი გვაქვს, ახალი მთავრობის პირობებში აქ მისი როლი გაძლიერდება. ჯერჯერობით კი არაფერი შეცვლილა.

სხვა უფლებამდაცველები ან ორგანიზაციები აფხაზეთში ოჯახში ძალადობის შესახებ კანონის მიღებას არ ითხოვენ? 

ერთ-ერთ უფლებამდაცველ ორგანიზაციას აღნიშნული კანონის სამუშაო ვერსია მზად აქვს, თუმცა წინა ხელისუფლება აცხადებდა, რომ “ახლა ოჯახში ძალადობის თემაზე კანონის დრო არ არის”. 

ზოგადად, აფხაზეთში კანონის მიღება ძალიან ადვილია, მაგრამ აღსრულებაა  ძალიან რთული. 2006 წელს აფხაზეთში გენდერულ თანასწორობაზე კანონი  მიიღეს, მაგრამ ამის შესახებ სახელმწიფო სტრუქტურებში არც იციან. ყველა ისე გიყურებს, როგორც სულელს, როდესაც ეუბნები, რომ დიახ, აფხაზეთში ასეთი კანონი არსებობს. 

ერთადერთი კანონი, რომელიც მუშაობს აქ, აბორტების აკრძალვაა, რომელიც ძალაში შესვლიდან მეორე დღესვე ამუშავდა.

აბორტის შემთხვევაში, პანდემიის დროს სად მიდიან ქალები?

აქამდე გალიდან თბილისში დიდი მიგრაცია იყო ამ კუთხით. იქითა ქალაქებიდან – რუსეთში. ახლა ჩაკეტილია პუნქტები და ეს შესაძლებლობა აღარ არსებობს. ქალები ხელოვნურად წყვეტენ ორსულობას, რაც, რა თქმა უნდა, მათი სიცოცხლისთვის საშიშია.

გარდა ამისა, წარმოიშვა კონტრაცეფციის პრობლემა. აფთიაქებში არ იშოვება კონტრაცეპტივები. ამ მხრივ იუნისეფი კარგ საქმეს აკეთებს. მათ პერიოდულად  შემოაქვთ ხოლმე აბები, თუმცა სოფლებში ეს ინფორმაციაც არავის აქვს. 

პრეზერვატივს აქ ძირითადად არ იყენებენ. ბევრი ქალი ამბობს, რომ ქმართან კონფლიქტი ჰქონდა იმის ნიადაგზე, რომ სახლში მიიტანა საავადმყოფოში დარიგებული პრეზერვატივი. ქმრები ეუბნებიან, რომ ცოლთან სექსი პრეზერვატივით მათთვის მიუღებელია.

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი
ავტორი