“იმის მიუხედავად, რომ ქვეყნის კონსტიტუცია და კანონი უზრუნველყოფს გამოხატვის თავისუფლებას, მათ შორის პრესისა და სხვა მედიის წარმომადგენლებისთვის, და კონკრეტულად კრძალავს პრესის ცენზურას, აზერბაიჯანის მთავრობა რეგულარულად არღვევს ამ უფლებებს”, – ნათქვამია აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ადამიანის უფლებების შესახებ 2024 წლის ანგარიშში
რეპრესიები მედიის წინააღმდეგ
“ხელისუფლება ზღუდავდა გამოხატვის თავისუფლებას და მედიის დამოუკიდებლობას. ჟურნალისტებს, რედაქტორებსა და დამოუკიდებელ ბლოგერებს აკავებდნენ, ზოგ შემთხვევაში კი მათ სცემდნენ და აპატიმრებდნენ. გარდა ამისა, ქვეყნის გარეთ მედიის წარმომადგენლებთან ან მათთან დაკავშირებულ პირებთან მიმართებაში დაფიქსირდა საეჭვო ძალადობრივი ინციდენტები. მთავრობამ მედიის შესახებ კანონით შემოიღო შეზღუდვები ჟურნალისტებისთვის, ხოლო ხელისუფლება ზეწოლას ახდენდა მედიასაშუალებებზე, ჟურნალისტებზე, ბლოგერებზე და აქტივისტებზე — როგორც ქვეყანაში, ისე ემიგრაციაში — მათ შორის მათი ნათესავების მიმართაც, რათა ისინი მთავრობის კრიტიკისგან შეეკავებინა.
ქვეყანაში არსებობდა გამოხატვის თავისუფლების სერიოზული შეზღუდვები. მთავრობა ახშობდა ან ცდილობდა დაეშინებინა ის პირები, ვისაც პოლიტიკური ოპონენტებად ან კრიტიკოსებად მიიჩნევდა. დამკვირვებლების თქმით, ასეთი პირების დაპატიმრებამ გააჩინა შეშფოთება ხელისუფლების მხრიდან სასამართლო სისტემის ბოროტად გამოყენების შესახებ განსხვავებული აზრის დასასჯელად.
მთავრობა სისტემატურად აპატიმრებდა დამოუკიდებელ ჟურნალისტებს, განსაკუთრებით მათ, ვინც კრიტიკას უპირისპირდებოდა ხელისუფლების წარმომადგენლებს ან იძიებდა კორუფციულ საქმეებს.
„Abzas Media“-ს მთავარი რედაქტორი, სევინჯ ვაგიფგიზი, 2023 წლის ნოემბერში დააკავეს და უცხოური სახსრების კონტრაბანდაში დასდეს ბრალი. დამკვირვებლები აცხადებდნენ, რომ ის მიზანში ამოიღეს მისი ანტიკორუფციული გამოძიებების გამო. დაპატიმრების პერიოდში, გავრცელებული ცნობების მიხედვით, ვაგიფგიზის შეუზღუდეს ოჯახთან კონტაქტი, სავარაუდოდ, იმიტომ, რომ 7 ივნისს მედიას აცნობა ბაქოს წინასწარი დაკავების №1 იზოლატორში სხვა ქალების მიმართ ძალადობისა და არასათანადო მოპყრობის შესახებ.
7 სექტემბერს მთავრობამ გაახანგრძლივა ვაგიფგიზის და კიდევ ხუთი ჟურნალისტის წინასწარი პატიმრობა, რომლებიც ვალუტის კონტრაბანდაში იყვნენ ბრალდებულნი „Abzas Media“-ს წინააღმდეგ მიმდინარე სასამართლო საქმის ფარგლებში — რაც უფრო ფართო კამპანიის მაგალითია დამოუკიდებელი მედიის წინააღმდეგ. წლის ბოლოსთვის ვაგიფგიზი კვლავ პატიმრობაში იმყოფებოდა.
2023 წლის ნოემბრიდან 2024 წლის ნოემბრამდე ხელისუფლებამ დააკავა მინიმუმ 40 დამოუკიდებელი ჟურნალისტი და სამოქალაქო აქტივისტი. არსებობდა სანდო ცნობები ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო აქტივისტების მიმართ ფიზიკური ძალადობის შესახებ დაკავებისას.
ცალკეა ანგარიშში გამოყოფილი აზერბაიჯანელი ჟურნალისტის, აფგან სადიგოვის საქმე, როგორც საერთაშორისო სამართალდამცავი ინსტრუმენტების ბოროტად გამოყენება
„არსებობდა სანდო ცნობები იმის შესახებ, რომ მთავრობა ბოროტად იყენებდა ან ცდილობდა ბოროტად გამოეყენებინა საერთაშორისო სამართალდამცავი ინსტრუმენტები პოლიტიკური მოტივებით ქვეყნის გარეთ მყოფი კონკრეტული პირების წინააღმდეგ.
17 ივლისს აფგან სადიგოვი — აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი, რომელიც ემიგრაციაში ცხოვრობდა — ოჯახის წევრებთან ერთად ვერ გავიდა თბილისიდან თურქეთის მიმართულებით. გავრცელებული ცნობებით, მან ქართული მხარისგან შეიტყო, რომ მხოლოდ აზერბაიჯანში შეეძლო გამგზავრება. 4 აგვისტოს იგი დააკავა ქართულმა ხელისუფლებამ აზერბაიჯანის მოთხოვნის საფუძველზე. მას ბრალად ედებოდა „შანტაჟი“ და „მუქარის გავრცელება“.
5 აგვისტოს „Amnesty International“-მა საჯაროდ მოუწოდა საქართველოს, არ გადაეცა სადიგოვი აზერბაიჯანისთვის, ადამიანის უფლებების დარღვევების — მათ შორის წამების, თვითნებური პატიმრობის და არამართლზომიერი სასამართლოს — რისკების გამო.
სადიგოვი წარსულშიც, 2020 წელს, შანტაჟის ბრალდებით იყო დაკავებული და შვიდი წლით თავისუფლების აღკვეთა ჰქონდა მისჯილი. იგი ორი წლისა და 15 დღის შემდეგ პრეზიდენტის შეწყალებით გათავისუფლდა. 2023 წლის დეკემბერში სადიგოვი სამკურნალოდ გაემგზავრა საქართველოში და დარჩენა გადაწყვიტა მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანში მისი ოჯახის წევრებს სამართალდამცავი ორგანოები დაემუქრნენ. წლის ბოლოსთვის სადიგოვი კვლავ ძებნილად ითვლებოდა აზერბაიჯანში.
ინტერნეტის თავისუფლება და ონლაინ ცენზურა
წლის განმავლობაში იბლოკებოდა საერთაშორისო საინფორმაციო ვებსაიტები, რომლებიც ხელისუფლებას აკრიტიკებდნენ — ბევრი მათგანი უკვე წლებია დაბლოკილია, მათ შორის არიან Meydan TV, Azadlıq Radiosu, OCCRP, AbzasMedia, Toplum TV. აქტივისტები აცხადებენ, რომ ხელისუფლება მიმართავს კიბერთავდასხმებს და სხვა ზომებს ინტერნეტ-ტელევიზიის პროგრამების გასაჩერებლად.
შრომის ანაზღაურება და მუშათა უფლებები
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ პროფკავშირების კონფედერაციის რამდენიმე აქტიური წევრი — აფიადინ მამედოვი, მეჰიადინ ორუჯოვი, აიხან ისრაფილოვი და ელვინ მუსტაფაევი — ამჟამად პატიმრობაში იმყოფებიან.
ზოგი არასამთავრობო ორგანიზაციის ცნობით, დაკავებულ პროფკავშირის აქტივისტებზე წაყენებული ბრალდებები არანაირად არ იყო დაკავშირებული მათ პროფესიულ საქმიანობასთან. არასამთავრობო ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ ამ დაკავებების მიზანია აქტივისტების გაჩუმება და პროფკავშირულ მოძრაობაში ოპოზიციური აზრის ჩახშობა.
ანგარიშს ვრცლად გაეცანით აქ.