აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ორსულებში პარაცეტამოლის (აქტიური ნივთიერება „აცეტამინოფენი“) მოხმარებასა და აუტიზმს შორის კავშირზე მიუთითა, რაც მედიცინაში სათანადოდ დასაბუთებული არ არის.
ტრამპის თქმით, აშშ-ში ექიმებს მალე ურჩევენ, რომ ორსულ ქალებს ტკივილგამაყუჩებელი პრეპარატი „ტაილენოლი“ (იგივე პარაცეტამოლი) არ დაუნიშნონ. ტრამპმა განაცხადა, რომ „ტაილენოლის“ მიღება „კარგი არ არის“ და ორსულებმა მხოლოდ ძლიერი სიცხის შემთხვევაში უნდა მიიღონ.
თეთრი სახლის მიერ გამოქვეყნებული ცნობებით, მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ ორსულ ქალებში აცეტამინოფენის გამოყენებამ, განსაკუთრებით ორსულობის გვიან სტადიაზე, შეიძლება გამოიწვიოს გრძელვადიანი ნევროლოგიური ეფექტები მათ შვილებში. კერძოდ:
- მასშტაბური კოჰორტული კვლევები — მათ შორის Nurses’ Health Study II და Boston Birth Cohort აღნიშნავენ კავშირს ნაყოფზე წამლის ზემოქმედებასა და შემდგომში აუტიზმის სპექტრის აშლილობის (ASD), ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობის (ADHD) დიაგნოზებს შორის;
- კანადური წარმოშობის კოჰორტის კვლევა მეკონიუმში გაზომილი პრენატალური აცეტამინოფენის ზემოქმედებისა და არასასურველ მშობიარობის შედეგებს შორის კავშირის შესახებ;
- მედიცინის დოქტორის ანდრეა ბაკარელის განცხადება: „მე და ჩემმა კოლეგებმა ცოტა ხნის წინ ჩავატარეთ საგულდაგულო მიმოხილვა, რომელიც დაფინანსდა აშშ-ის ეროვნული ჯანდაცვის ინსტიტუტის (NIH) გრანტით, აცეტამინოფენის გამოყენებასთან დაკავშირებით ორსულობის დროს შესაძლო რისკების შესახებ… ჩვენ აღმოვაჩინეთ მტკიცებულება, რომ ორსულობის პერიოდში აცეტამინოფენის ზემოქმედება ასოცირდება ბავშვებში ნეიროგანვითარების აშლილობების მომატებულ სიხშირესთან“;
- ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტი: ორსულობისას ტაილენოლის მიღება დაკავშირებულია აუტიზმისა და ADHD-ის მომატებულ რისკებთან;
- აიკანის მედიცინის სკოლა: ორსულობის პერიოდში აცეტამინოფენთან ზემოქმედებამ შეიძლება გაზარდოს ნეიროგანვითარების აშლილობების, მათ შორის აუტიზმის სპექტრის აშლილობისა და ADHD-ის რისკი ბავშვებში“;
- 2021 წელს გამოქვეყნებული საერთაშორისო ექსპერტების გაფრთხილება, სადაც რეკომენდებული იყო, რომ ორსულებმა „შეამცირონ აცეტამინოფენთან კონტაქტი“, გამოიყენონ „უმცირესი ეფექტური დოზა და ყველაზე მცირე დროის განმავლობაში“.
პარაცეტამოლი ორსულობის დროს ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ მიღებული პრეპარატია, რომელსაც მსოფლიოში ორსულთა დაახლოებით ნახევარი იყენებს. თუმცა აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) განაცხადა, რომ პრეპარატს ახალ გამაფრთხილებელ ეტიკეტს დაურთავს, სადაც მითითებული იქნება „შესაძლო კავშირი“ ბავშვებში აუტიზმსა და ორსულობის დროს პარაცეტამოლის გამოყენებას შორის.
მკვლევართა შორის ფართოდ გავრცელებული შეხედულებაა, რომ აუტიზმის ერთი კონკრეტული მიზეზი არ არსებობს და ითვლება, რომ გენეტიკური და გარემო ფაქტორების რთული ნაზავის შედეგია.
„მეცნიერება ნათლად აჩვენებს, რომ აცეტამინოფენის მიღება აუტიზმს არ იწვევს. ჩვენ კატეგორიულად არ ვეთანხმებით ნებისმიერ სხვა მტკიცებას და ღრმად შეშფოთებული ვართ იმ ჯანმრთელობის რისკით, რომელსაც ეს მომავალ დედებს უქმნის“, — განცხადა BBC-ისთან ტაილენოლის მწარმოებელმა კომპანია Kenvue-მ.
Nature, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე სანდო პრესტიჟულ სამეცნიერო ჟურნალად მიიჩნევა, წერს, რომ აუტიზმის შემსწავლელი მკვლევრების უმეტესობის აზრით, არ არსებობს საკმარისი მონაცემები აუტიზმსა და აცეტამინოფენს შორის კავშირის დასადასტურებლად.
შვედეთის ინსტიტუტის ეპიდემიოლოგი და აუტიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური კვლევის თანაავტორი ვიქტორ ალქვისტი აცხადებს, რომ რთულია იმის გარკვევა, ნამდვილად არსებობს თუ არა კავშირი ამ პრეპარატსა და აუტიზმს შორის, რადგან წამალი ურეცეპტოდ იყიდება, ამიტომ მისი გამოყენების დიდი ნაწილი სამედიცინო მონაცემთა ბაზებში არ ფიქსირდება. ეს კი ნიშნავს, რომ მკვლევრები თვითშეფასებაზე დაყრდნობით მუშაობენ, რაც ყოველთვის სანდო არ არის.
კიდევ უფრო დიდი პრობლემაა, მისი თქმით, დამაბრკოლებელი ფაქტორები — ორსულები, რომლებიც პარაცეტამოლს იღებენ, როგორც წესი, იმაზე ცუდ ჯანმრთელობის მდგომარეობაში არიან, ვიდრე ისინი, ვინც არ იღებენ — მაგალითად, შეიძლება ინფექცია ჰქონდათ ან ქრონიკული დაავადება. ამიტომაც, აცეტამინოფენსა და აუტიზმს შორის კავშირი შესაძლოა სხვა ჯანმრთელობის ფაქტორებით აიხსნას და არა თავად წამლით.
მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერები ცდილობენ კვლევებში ასეთი დამაბრკოლებლების გათვალისწინებას, ალქვისტის თქმით, ეს კორექტირებები „იშვიათად არის საკმარისი“. სწორედ ამიტომ, სხვადასხვა კვლევამ ერთმანეთისგან განსხვავებული შედეგები აჩვენა.
ალქვისტის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა კვლევამ გააანალიზა შვედეთში 1995-2019 წლებში დაბადებულ დაახლოებით 2.5 მილიონ ბავშვის მონაცემები და დაასკვნა, რომ ორსულობისას აცეტამინოფენის ზემოქმედების ქვეშ მყოფ ბავშვებში აუტიზმი 1.42%-ში გამოვლინდა, ხოლო ბავშვებში, რომელთა მშობელს პარაცეტამოლი არ მიუღია — 1.33%-ში. ეს განსხვავება, ალქვისტის შეფასებით, „ძალიან მცირეა“.
„ალქვისტის გუნდმა ასევე შეისწავლა და შეადარა და-ძმის წყვილები, რომელთაგან ერთი ორსულობისას აცეტამინოფენის ზემოქმედების ქვეშ იყო, მეორე — არა. და-ძმებს ნახევარი გენომი აქვთ საერთო, იზრდებიან მსგავს გარემოში და აქვთ დედის ერთნაირი ჯანმრთელობის ფონი. ასეთ პირობებში, თუ განსხვავება გამოვლინდება, უფრო მეტად სავარაუდოა, რომ წამლის გამოა. ამ მეთოდით მკვლევრებმა აცეტამინოფენსა და აუტიზმს შორის კავშირი ვერ იპოვეს, რაც იმ აზრს ამყარებს, რომ სხვა კვლევებში აღმოჩენილი კავშირი რეალურად დამაბრკოლებელმა ფაქტორებმა განაპირობა“, — წერს Nature.
„არ არსებობს ზუსტი მტკიცებულება იმისა, რომ დედებში პარაცეტამოლის გამოყენება აუტიზმის გამომწვევი მიზეზია და როდესაც რაიმე კავშირს ხედავთ, ის ძალიან, ძალიან მცირეა“, — ამბობს ჯეიმს კიუსაკი, ლონდონში მდებარე დიდი ბრიტანეთის აუტიზმის კვლევისა და კამპანიის საქველმოქმედო ორგანიზაციის, Autistica-ს აღმასრულებელი დირექტორი.
აშშ-ის ჯანდაცვის მდივანმა რობერტ კენედი უმცროსმა თქვა, რომ აუტიზმს მრავალი შესაძლო მიზეზი აქვს. FDA-ს კომისარმა მარტინ მაკარიმ აღნიშნა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, ფოლატის ნაკლებობა აუტიზმისთვის დამახასიათებელ თვისებებს უკავშირდება. FDA-მ გამოაცხადა, რომ დაიწყებს ფოლატის ფორმის, ლეიკოვორინის, დამტკიცებას იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც ტვინისა და ზურგის ტვინის გარშემო სითხეში ფოლატის დაბალი დონე აქვთ. FDA-მ ასევე განაცხადა, რომ იწყებს ლეუკოვორინის დამტკიცებას — ეს არის ფოლატის ერთ-ერთი ფორმა, რომელიც დაეხმარება იმ ადამიანებს, ვისაც აღენიშნებათ ტვინისა და ზურგის ტვინის ფოლატის დაბალი დონე.