მიმდინარე კვირას ფუნქციონირება შეწყვიტა ინტერნეტგამოცემა “ლაივპრესმა”: პლატფორმამ, რომელიც 12 წლის განმავლობაში მკითხველს ძირითადად უამბობდა სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და აფხაზეთში მიმდინარე პროცესებზე.

“ლაივპრესის” მძიმე გადაწყვეტილების მიზეზი ფინანსური პრობლემებია. რეგიონულმა გამოცემამ არსებობის გასაგრძელებლად საკმარისი თანხის მოძიება ვერ შეძლო. ის, რის გადარჩენაზეც მისი მთავარი რედაქტორი ახლა ფიქრობს, ვებგვერდია — ონლაინ არქივი, რომელიც აერთიანებს ყველაფერ იმას, რაც მის ჟურნალისტებს 12 წელი უკეთებიათ.

გერონტი ყალიჩავას გზავნილი ნათელია: შესაძლოა, “ლაივპრესის” ბედი სხვა ქართულმა დამოუკიდებელმა მედიასაშუალებებმაც გაიზიარონ, თუ დონორები და ბიზნესის წარმომადგენლები მათთან ჯეროვნად არ ითანამშრომლებენ.

ყალიჩავამ “ნეტგაზეთს” უამბო, როგორ გაჩნდა “ლაივპრესი”, რა გზა გაიარა დამოუკიდებელმა პლატფორმამ ორი ხელისუფლების პირობებში და რამ მიიყვანა ორგანიზაცია მუშაობის შეჩერების გადაწყვეტილებამდე. 

ლაივპრესის დაფუძნებით დავიწყოთ: როგორ გაჩნდა ეს მედიასაშუალება სამეგრელოს რეალობაში? როგორ დაფუძნდა “ლაივპრესი”?

“ლაივპრესი” იყო პირველი ინტერნეტ პლატფორმა სამეგრელო-ზემო სვანეთში. მის დაფუძნებამდე  “რადიო თავისუფლებაში” ვიმუშავე 8 წელი. 2010 წლისთვის, როცა ისევ რადიოში ვმუშაობდი, უკვე ვხვდებოდი, რომ ორი რეპორტაჟი, რომელსაც დღიურად ვამზადებდი სამეგრელოდან, მოსახლეობის ინფორმირებულობისთვის არ იყო საკმარისი. ამიტომ, დავიწყე ფიქრი ონლაინ პლატფორმის გაკეთებაზე და ეს იდეა ჩემს ორ მეგობარს გავუზიარე, რომლებიც ჩემთან ერთად შემდგომ ორგანიზაციის თანადამფუძნებლები გახდნენ.

2010 წელს დავაფუძნე ორგანიზაცია და იმავე წელს “ღია საზოგადოება — საქართველოს” ფონდში განაცხადი 7-თვიან გრანტზე შევიტანე, რომელიც 2011 წლის იანვარში დამტკიცდა. ასე დაიბადა “ლაივპრესი”.

ჟურნალისტიკა [საქართველოში] ბევრმა ისწავლა, თუმცა პრობლემა კეთილსინდისიერებაა. “ლაივპრესს” არასდროს მოუმზადებია შეკვეთილი მასალა, გარდა სარეკლამო მასალისა, რომელსაც ჟურნალისტები არ აკეთებდნენ. ამისთვის ცალკე ჯგუფი არსებობდა.

გუშინ ჩემს თანამშრომელს ერთმა რესპონდენტმა დაურეკა, რომელსაც კერძო ბიზნესი ჰქონდა და რომელზეც კრიტიკული მასალა მოვამზადეთ. დაურეკა და უთხრა, ახლა წერეთ და იკითხეთ, გახარებული ვარ, რომ დაიხურეთო. ჰკითხა, ახლა მაინც მითხარით, ვინ შეგიკვეთათ მასალაო. მე კი ვიცი, ვინ შეგიკვეთათო და დაუსახელა ადამიანი, რომელსაც “ლაივპრესთან” არანაირი შეხება არ ჰქონია.

ასეთი ბევრი იქნება [ვისაც გაუხარდა], მაგრამ ისინი უფრო მეტნი არიან, ვისაც “ლაივპრესის” დახურვამ გული დასწყვიტა.

როგორ გაიხსენებთ “ლაივპრესის” მუშაობის პირველ დღეებს? რა გამოწვევების წინაშე იდგა ახლად გახსნილი გამოცემა სამეგრელოში?

მახსოვს, პირველ დღეს ორასზე ცოტათი მეტი მკითხველი გვყავდა… პარალელურად, ყოველ დილით სამსახურის კიბესთან თეთრი, დაბურულმინებიანი შკოდა მხვდებოდა. გვათვალიერებდნენ, რას ვაკეთებდით. მერე ღიად დავწერე, რომ თუ გაინტერესებთ, აი, ესა და ეს კეთდება, რატომ გვდარაჯობთ, იკითხეთ და გეტყვით-მეთქი. მეორე დღეს აღარ გვინახავს ის მანქანა.

ახლაც მახსოვს, პირველი მასალა პოლიციელების მხრიდან მოქალაქის ცემის ფაქტზე იყო, რომელიც მთელმა საქართველომ ჩვენგან გაიგო.

სხვათა შორის, გუშინ, ჩვენმა ყოფილმა თანამშრომელმა “ლაივპრესის” დახურვის შესახებ რომ შეიტყო, ეგ გაიხსენა, თუ როგორ ვამხნევებდი თანამშრომლებს, როცა მირეკავდნენ და მეუბნებოდნენ, გვაშინებენო.

შევიკარით გუნდი, რომელსაც ყოველთვის თვალდახუჭული ვენდობოდი. ბევრს სასწავლი ჰქონდა ჟურნალისტიკა, თუმცა მათი ადამიანური თვისებები იყო ძალიან მნიშვნელოვანი, როცა ჩემს გუნდში მოდიოდნენ; რომ უნდა გაეძლოთ, თუ შანტაჟი ან რაიმე მსგავსი იქნებოდა. ეს არ არის მარტივი.

2012 წლის არჩევნებამდე — ეს არჩევნები კი არა, ომი იყო — სახლიდან დამირეკეს, რომ დედაჩემი გახდა ცუდად. რომ მივედი, გრძნობაზე არ იყო ქალი, რადგან დაურეკავთ და უთქვამთ, არჩევნები რომ დასრულდება, შენს ორივე შვილს დავაკავებთ და ვერასოდეს ნახავო. ამერიკის ელჩი რიჩარდ ნორლანდი მაშინ მედიასთან შეხვედრაზე იყო ჩამოსული, სადაც მოვყევი ამ ფაქტის შესახებ. მერე ითხოვა, იქნებ ცალკე შემხვდესო. საუბრის შემდეგ დამემშვიდობა და მითხრა, არ მენერვიულა, მაგრამ როგორ არ მენერვიულა? ქვებს გვესროდნენ, რას არ გვეძახდნენ… “ზუგდიდში ცხოვრება არ გინდათ?”; “მერე აქ როგორ გაივლით?”

პირველ ოქტომბერს, როცა ელჩი ზუგდიდში ჩამოვიდა, მხარზე ხელი დამადო და მითხრა, ხომ გითხარი, ყველაფერი კარგად დასრულდება, არ ინერვიულო და შენ როგორც მიყჰვებოდი საქმეს, ისე გააკეთე ყველაფერიო. ადამიანი მხარში რომ დაგიდგება და გეტყვის, შენ უნდა იმუშაო, როგორც მუშაობ და მე აგერ გიდგავარო, ეს ძალიან დიდი ძალა იყო ჩემვის, განსაკუთრებით ამერიკის ელჩისგან.

არამარტო ეს: “ლაივპრესი” ყოველთვის სამიზნე იყო. ყოველთვის ცდილობდნენ, ეპოვათ, რა ზიანი შეიძლებოდა გვქონოდა, რომ აღარ გვეარსება. მაშინაც და ახლაც. რამხელა ენა აქვს “ლაივპრესს”, რას წერსო — ეს თქვა ზუგდიდის ყოფილმა მერმა [“ქართული ოცნების” დროს], თანამშრომლებს პრემიას პრემიაზე რომ აძლევდნენ და ვწერდით, აი, მაშინ.

და მაინც, 12 წელი იარსება “ლაივპრესმა”. როგორ ფიქრობთ, რა მნიშვნელობა ჰქონდა რეგიონისთვის თქვენს გამოცემას? გყავდათ, მაგალითად, ე.წ. სამიზნე ჯგუფი, რომელზეც ორიენტირდებოდით?

გუშინ უამრავმა მასწავლებელმა, ექიმმა მომწერა, ახლა რა გვეშველება, ვის შეიძლება, ჩვენი გასაჭირი მოვუყვეთო? აფხაზეთიდან მომწერა მასწავლებელმა, ძალიან დამწყდა გული, მე რით შემიძლია, დაგეხმაროთო? ამ ადამიანებმა იცოდნენ, რომ “ლაივპრესი” მათი კედელი იყო; რომ თუ მოგვიყვებოდნენ, ჩვენ ამის გაშუქებაზე უარს არ ვიტყოდით. მათ იცოდნენ, ვერავინ ვერასდროს გაბედავდა, ჩვენთან დაერეკა და ეთქვა, ესა და ეს ამბავი არ გააშუქოთო.

ეს სეგმენტი: ექიმები, მასწავლებლები, აქტივისტები… რიგითი მოქალაქეები, რომლებიც სოფლებიდან გვწერდნენ, რა პრობლემები ჰქონდათ. ასევე კარგი გასვლები გვქონდა აფხაზეთში. “გუგლის” ანალიტიკურ მონაცემებს რომ გადავხედოთ, “ლაივპრესის” შემთხვევაში პირველ ადგილზე იყო საქართველო, მეორეზე კი — რუსული პროვაიდერი. ეს ნიშნავს აფხაზეთის მოსახლეობას, ვინაიდან იქ რუსული პროვაიდერი მოქმედებს. ჩვენ აფხაზური და რუსული გამოცემებიც გვქონდა. ველაპარაკებოდით აფხაზ პოლიტიკოსებსა და ხელოვანებს… 2008 წლის შემდეგ პირველი ინტერვიუ სერგეი შამბასთან გვქონდა. რატომ? იმიტომ, რომ გვენდობოდნენ.

ძალიან ცუდად ვიყავი გუშინ. განცხადება გამოცემის დახურვის შესახებ ერთი თვე, იანვრის დასაწყისიდან, მქონდა გამზადებული. გადაწყვეტილების მიღება ბოლომდე მიჭირდა, მაგრამ გადავწყვიტე, რომ ეს ასე უნდა მოხდეს, რადგან სხვა ძალა მართლა არ არსებობს. ფინანსების გარეშე მედია არ არსებობს.

როგორი იყო უკუკავშირი მკითხველის მხრიდან პირველ პერიოდში, როცა “ლაივპრესი” არ იყო რეგიონის მოსახლეობისთვის ისეთი ცნობადი, როგორიც ახლაა?

ჩვენ ჩავდიოდით სოფლებში, საიდანაც გვქონდა ინფორმაცია პრობლემების შესახებ. 2011 წელს ძალიან უჭირდა ხალხს საუბარი. მე ხომ რადიოშიც ვმუშაობდი მანამდე და ვიცი… ქუჩის გამოკითხვის გაკეთებაც მიჭირდა. ადამიანები მეუბნებოდნენ, მე შენ ახლა რომ დაგელაპარაკო, ვიღაც დამხვდება ჭიშკართან და აგურს ჩამარტყამს თავშიო.

ესეც გავარღვიეთ. დამოუკიდებელი მედია ხომ იმისთვისაა, რომ ადამიანებს გავუქროთ შიში, რომელიც აქვთ. თუ გვინდა დემოკრატია, უნდა ვითანამშრომლოთ ერთმანეთთან. თუ ხალხის სიტყვა არ იქნება მედიაში, დაჯექი მაშინ და უსმინე, ღარიბაშვილი რას იტყვის!

მივდიოდით სოფლებში, ვეუბნებოდით მოსახლეობას, რომ თუ სახელი და გვარი ან ვიდეო არ გინდათ, ისე დაგველაპარაკეთ-მეთქი. მერე უფრო ღია საუბრები წამოვიდა, რადგან ადამიანები ხვდებოდნენ, რომ დამალვით საქმე არ გაკეთდება. ვეუბნებოდით, თუ დაგაშინეს, ამაზეც დაგვირეკეთ-მეთქი.

მახსოვს, დირექტორმა საბავშვო ბაღში დაბადების დღე გადაიხადა. ბავშვები ერთ ოთახში მოაქციეს და [თვითონ] ქეიფი ჰქონდათ. დავადექით თავზე. მერე მასწავლებლები ჩაყარეს შავ დღეში, რომელიღაც თქვენგანმა უთხრა “ლაივპრესსო”. ამაზეც გავაკეთეთ მასალა. მერე იმ ბაღის დირექტორი სამსახურიდან წავიდა.

აფხაზეთი ახსენეთ და ნდობა, რომელიც იქ მოიპოვეთ. როგორ გახვედით ამ რეგიონზე? 

ყველაზე დიდი ამბავი იყო, როცა რუსეთის ენერგოკომპანიამ აფხაზეთში განცხადება გაავრცელა, რომ ენგურჰესი ელექტროენერგიას ვეღარ გაანაწილებდა, ვეღარ მიაწვდიდა, შესაბამისად, სოხუმის ნაწილსა და გალის მთლიან მოსახლეობას უშუქოდ ყოფნა მოუწევდა. ჩვენ ამ საკითხზე მაშინვე დავიწყეთ მუშაობა, ენგურჰესის დირექტორი ჩავწერეთ, დავურთეთ იქაური განცხადებები და გამოვაქვეყნეთ მასალა ქართულად და რუსულად. სოხუმში ამას მთელი ამბები მოჰყვა. აქციებს უწყობდნენ ხელისუფლებას, როგორ იტყუებითო? აი, ენგურჰესის დირექტორი რას ამბობსო. ენგურჰესის დირექტორი მაშინ ამბობდა, რომ 60%-ს ვაძლევთ აფხაზეთს და საქართველო ელექტროენერგიას ენგურჰესიდან ვეღარ მიიღებდა, რადგან რემონტზე გადიოდა, [ხოლო] აფხაზეთს ვერ შევუწყვეტთ ელექტროენერგიასო და ის ენერგია, რასაც მივიღებთ, აფხაზეთს უნდა მივცეთო. ანუ, რუსეთი ცდილობდა, მერე ის ელექტროენერგია გაეყიდა, აფხაზეთს კი სიბნელეში ამყოფებდა. ეს იყო პირველი მასალა, რომელმაც მღელვარება გამოიწვია აფხაზეთში. ცოტა ხანში აფხაზური ვერსიაც დავამატეთ და ამან აფხაზ პოლიტიკოსებში ნდობა მოიტანა. გალის მოსახლეობაში პირადი წყაროები გვყავდა.

თქვენი მონაყოლიდან ნათელია, რომ ხელისუფლებასთან პრობლემები გქონდათ როგორც “ნაციონალური მოძრაობის”, ისე “ქართული ოცნების” მმართველობის პირობებში. ამ ორ პერიოდს შორის თუ ხედავთ სხვაობებს? რა და როგორ შეიცვალა ან არ შეიცვალა “ლაივპრესისთვის”?

2012 წლამდე იყო ღიად დაშინებები. თანამშრომლებს ეუბნებოდნენ- “შენ ზუგდიდში არ გინდა გავლა?”; “რას აკეთებ, როგორ არ გრცხვენია, ეს ხომ პატარა ქალაქია?”

საკრებულოს სხდომებს საერთოდ ვინ გვასწრებდა? სხდომა გაიმართებოდა და ფეისბუკზე დებდნენ ერთ აბზაცს, რომ “დღეს ჩატარდა სხდომა”. მერე დავიწყეთ ზღვა ინფორმაციის გამოთხოვა და ამაზე წერა; [მაგალითად] იმაზე, რომ მაშინდელი საკრებულოს თავმჯდომარის ცოლი ვითომ ენის კურსების გასავლელად წავიდა ლონდონში, ხარჯების ნახევარი კი პრეზიდენტის ფონდმა, მეორე ნახევარი — საკრებულომ გაიღო ბიუჯეტიდან…

ეს აღიზიანებდათ.

და კომენტარის [ჩაწერაზე] ჭიდილები?! საჯარო უწყება ხომ იმას ნიშნავს, რომ საჯაროა და ყველასთვის ღიაა? შეუღწეველი იყო! ვერ შეხვიდოდი. ვის აინტერესებდა, შენ ჟურნალისტი იყავი თუ არა? სამაგიეროდ, თავისუფლად შედიოდნენ მათი [ხელისუფლების] ჟურნალისტები.

უკვე შემდეგ, მთავრობა რომ შეიცვალა, რაღაც გამოკეთდა, მაგრამ შემდეგ ისევ გაუარესდა. თითქოს ხომ გაუმჯობესდა ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, მაგრამ გარკვეული პერიოდის შემდეგ ესეც მოკვდა. როგორ ინფორმაციას გვაძლევდნენ, იცით?  კიდევ რომ უნდა გაუგზავნო თხოვნა, რომ რაღაც დამატებით მოგცენ. სრულფასოვანი აღარ იყო ეს ინფორმაცია, ვერაფერს გამოიყენებდი.

მერე წამოვიდა გზავნილები: “ასეთი კრიტიკულები რატომ ხართ?! ვერ ხედავთ, როგორ გამოსწორდა ყველაფერი?!” მაგალითად, მასალა გვქონდა ზუგდიდის საკრებულოს მდუმარე დეპუტატებზე, რომლებიც წლები ისხდნენ ისე, რომ ხმა არ ამოუღიათ. საკრებულოს ერთი სხდომა მიუძღვნეს ამ მასალის განხილვას…

“ოცნების” დროს ღია მუქარები არ იყო, მაგრამ თავიანთ აქტივისტებში ამბობდნენ, რომ ჩვენ მატყუარები, კრიტიკოსები ვიყავით და ა.შ. ჩვენს დისკრიმინაციას ეწეოდნენ.

შეიძლება ითქვას, რომ ამჟამინდელ ხელისუფლებას ჰქონდა მოლოდინი, რომ ვინაიდან ენმ-ის დროს კრიტიკული მედია იყავით, მათი წასვლის და “ოცნების” მოსვლის შემდეგ სამთავრობო მედია გახდებოდით?

ჰო, მაშინდელ ოპოზიციას ეგონა, რომ მათი მხარდამჭერები ვიყავით. თუმცა, ხელისუფლება რომ შეიცვალა და ჩვენ იმავეს ვაკეთებდით, რასაც მანამდე, უკვე გაუგებრობაში აღმოჩნდნენ. ვერ გაიგეს, ვინ ვიყავით. მაგალითად, არ დავდიოდით ჟურნალისტიკის დღეზე, სადაც მერი და საკრებულოს თავმჯდომარე გვიწვევდნენ. არ ვიღებდით მონაწილეობას არცერთი საჯარო უწყების ღონისძიებაში, რადგან არ მიმაჩნია სწორად, რომ ჟურნალისტმა უნდა დაჭრას მერთან ერთად ტორტი. არ არის ეს ჟურნალისტიკა.

გადავიდეთ დაფინანსების საკითხზე, რომელმაც განსაზღვრა კიდეც “ლაივპრესის” ბედი. დაფინანსების რომელ მთავარ წყაროებზე იდგა გამოცემა?

აბსოლუტურად დონორებზე ვიყავით დამოკიდებული. რეკლამის შემოსავალი გვქონია 20%, ისიც თუ არჩევნები ემთხვეოდა იმ წელს და პოლიტიკური პარტიებიდან თუ ცესკოდან საარჩევნო რეკლამები შემოდიოდა.

ამ 12 წლის განმავლობაში გვქონია პაუზები. მაქსიმუმი იყო 4 თვე, მაგრამ ეს ის პერიოდებია, როცა დონორებისგან დაფინანსების გაგრძელებას ველოდებოდით. განსაკუთრებული მადლობა მინდა ვუთხრა “ღია საზოგადოების ფონდს”, ასევე “აირექსს”, რომლის დროსაც გახდა “ლაივპრესი” სამენოვანი, და “დოიჩე ველეს”, რომლის დროსაც კიდევ ახალი ჟურნალისტური თვისებები შევიძინეთ.

ესე იგი, ძირითადი პრობლემა იყო დაფინანსების, კერძოდ, გრანტების ლოდინი…

კი, ისევე, როგორც ჩემი ხვეწნა ოფისის ფართის მფლობელისადმი, კიდევ 2-3 თვით დაეცადა და გარეთ არ გავეშვით.

როგორ ფიქრობთ, რა დაკარგა სამეგრელომ და ქართულმა მედიასივრცემ “ლაივპრესის” სახით? და რატომ ვერ შევინარჩუნეთ ის?

საქართველოს მედიაბაზარს გამოაკლდა კიდევ ერთი დამოუკიდებელი, კეთილსინდისიერი მედია და ინფორმაცია საქართველოს ორი დიდი რეგიონიდან — სამეგრელოდან და აფხაზეთიდან.

მგონი, “ლაივპრესის” დახურვა უნდა იყოს პრევენცია, რომ სხვებსაც არ მოუვიდეთ იგივე. გუშინ მელაპარაკნენ კოლეგები ჩემი საყვარელი გამოცემებიდან და მგონი, შენს ბედს გავიზიარებთო, მითხრეს. ამიტომ, ძალიან მნიშვნელოვანია, ახლა ამოვიღო ხმა და ვილაპარაკო.

დონორებს ჩვენ კი არ უნდა ვეუბნებოდეთ, რომ გრანტი მოგვცენ, დონორები აქეთ უნდა გვეკითხებოდნენ, რამდენი გვინდა სრულფასოვანი არსებობისთვის, რადგანაც საქართველოში დემოკრატიის ასეთი კრიზისია. აღარ ვართ დემოკრატიის გზაზე. და თუ ორივე [მედიაც და დონორებიც] ვემსახურებით დემოკრატიულ ღირებულებებს, რაც, პირველ რიგში, ადამიანის უფლებებია, მაშინ $5000-იანი გრანტი არ უნდა გამოაცხადო, როცა ამხელა დონორი ხარ. $5000 მედიაგამოცემას შეიძლება გათბობისთვის არ ეყოს წელიწადში.

მგონი, რაც მე ჟურნალისტიკაში ვარ, ამ მიმართულებით საქართველო არ წასულა. დიქტატურაც გვინახავს, მაგრამ ეს უკვე დიქტატურაზე მეტია. საქართველოს მოსახლეობას არ გვინდა არც ავღანეთი და არც რუსეთი. და ეს ხომ აშკარაა? თუ დამოუკიდებელი მედია არ იარსებებს ქვეყანაში, გამოდის, რომ იქ ხმას ვეღარავინ ამოიღებს, რადგან აღარავინ იქნება შენი დამცველი. აღარავინ იტყვის შენზე არაფერს.

“ლაივპრესი” იყო ნათელი წერტილი რეგიონისთვის, იმიტომ, რომ თუ ვწერდით და ვბედავდით, ეს ჩვენ ვწერდით და ვბედავდით. ჩვენი პრობლემა ფინანსური კრიზისი იყო. ბოლო დონორმა, რომელიც მყავდა — “დოიჩე ველე” — დეკემბერში დაასრულა გრანტი და მერე მითხრეს, რომ მეტი პროექტი აღარ იქნება, რადგან თვითონ საიდანაც იზიდავდა თანხას, ის არ აძლევს ფულს.

ბოლოს და ბოლოს, ევროპელმა დონორებმა და ამერიკულებმაც უნდა თქვან, რომ გავზარდოთ დამოუკიდებელი მედიის დაფინანსება. საქართველოში ტელემედია რომ მხარეა, ხომ ნათელია? დამოუკიდებელი კი რას ნიშნავს? ეს ნიშნავს იმას, რომ არანაირ ორგანიზაციას არ აქვს მედიასაშუალებაზე პოლიტიკური, რელიგიური თუ სხვა სახის გავლენა. ასეთი იყო “ლაივპრესი”.

“ლაივპრესზე” პოლიტიკური გავლენა არასდროს არავის არ ჰქონია. არასოდეს! ამას ვერც ერთი პოლიტიკური მხარე ვერ იტყვის. რაც ჩვენ ეკლესიის უსამართლობებზე დაგვიწერია — ადგილობრივი ბიუჯეტიდან როგორ იღებდნენ თანხებს, რას აკეთებდა საერთოდ ეპარქია, 80 წლის ნაძვები რომ მოჭრა და იქვე ცეცხლი წაუკიდა… ამაზე ჩვენ ვლაპარაკობდით, სხვა არავინ, იმიტომ, რომ არ აწყენინებდნენ ეპისკოპოსს.

დემოკრატიის გზაზე აღარ ვართ და ნუ ჰგონია ვინმეს, რომ ოლიგარქი რამეს დაუფასებს. ოლიგარქი ახლა გამოიყენებს და მერე, როცა დასჭირდება, ყველას გაწირავს. ეს არის ოლიგარქია და დიქტატურა. და რაც შეეხება ბიზნესს, რა პრობლემაც ჩვენ შეგვექმნა, იყო ის, რომ რეკლამა არ გვქონდა. რეკლამას ვერ ვყიდდით, რადგან ყველა გვეუბნებოდა, ჩვენთვის საკმარისია ტელევიზიაში რეკლამაო.

ბიზნესმა ვერ გაიგო, რა არის რეკლამა. ტელევიზია მალე აღარ იქნება ინფორმაციის პირველი და უცვლელი მიმწოდებელი. იქნება ონლაინ და მერე გადმოვლენ ბიზნესები, როცა უკვე აღარ იარსებებს დამოუკიდებელი მედია, რომელსაც თავის დროზე მათი დახმარება სჭირდებოდა? და საუბარია უფასო დახმარებაზე კი არა, არამედ მათი სარგებლისთვის. მცირე ბიზნესი უფრო აკეთებდა ჩვენთან პატარ-პატარა რეკლამებს, ვიდრე მსხვილი ბიზნესი.

ბიზნესზეც ისაუბრეთ და ვინაიდან “ლაივპრესი” რეგიონული მედია იყო, გკითხავთ: რეგიონებში და ამ შემთხვევაში, სამეგრელოში, აქვს თუ არა ბიზნესს საკმარისი ფული იმისთვის, რომ ფინანსურად ითანამშრომლოს მედიებთან?

მე არ ვიცი, ვის რამდენი ფული აქვს, მაგრამ ჩვენ გვქონია, მაგალითად, რამდენიმე სამშენებლო კომპანიიდან რეკლამა. გადაუხდიათ, მაგრამ კიდევ რომ შეგვითავაზებია, უარი უთქვამთ, რადგან რეკლამის მოკლევადიანი გეგმა აქვთ.

…საღებავის პატარა მაღაზიას რომ “ლაივპრესში” რეკლამა არ უნდოდა, არ არის დასაძრახი. დიდ ბანკებზე ვილაპარაკოთ: რატომ არ უნდა ჰქონოდა საქართველოში მოქმედ რამდენიმე უმსხვილეს ბანკს რეკლამა? იმიტომ, რომ მას არ აქვს სწორად დაგეგმილი სარეკლამო პაკეტი. მთავარი არ არის მხოლოდ ტელევიზიაში რეკლამის განთავსება… ადგილობრივი მედია როცა ხარ, არ აინტერესებთ. მთავარია, “იმედზე” ხომ გადის.

ზუსტად ამას უნდა მიაქციონ დონორებმა ყურადღება: როცა საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობა ინფორმაციას იღებს ტელევიზიიდან და ვიცით, რა გადის ტელევიზიაში, სწორედ ასეთ დროს სჭირდება მხარდაჭერა ალტერნატიულ მედიას, რომელიც დამოუკიდებელია.

მსხვილ ბიზნესში, რომელიც ახსენეთ, რას ხედავდით: ეს იყო მხოლოდ რეკლამის არასწორი სტრატეგია თუ ნების არქონაც?

ზოგ შემთხვევაში ნების არქონა იყო, ზოგჯერ სწორი სტრატეგიით არ მიდიოდნენ, რადგან ამბობდნენ, რომ უკვე მაქვს რეკლამა დიდ ტელევიზიაში და არ მინდა რეკლამა რეგიონულ მედიაშიო. მე ვფიქრობ, რომ ეს არ არის სწორი სტრატეგია. ამერიკაში რეგიონული მედიები სწორედ ადგილობრივი ბიზნესიდან მიღებული შემოსავლებით ცხოვრობენ. ამიტომ არის დამოუკიდებელი მედია და დამოუკიდებელი ბიზნესი. ბიზნესს რომ პრობლემა შეექმნება, ამაზე ხომ მედია იტყვის? და მედია რომ იტყვის, ხომ დამოუკიდებელი სასამართლო დგას ჩვენს უკან?

ამას ვამბობ: თუ დამოუკიდებელი მედია არ იქნება, დამოუკიდებელი ბიზნესიც არ იქნება და, მით უმეტეს, სასამართლო აღარ იქნება. ვის ვუთხრათ შემდეგ ჩვენი გასაჭირი? ვინ გაგვირჩიოს, როცა დამოუკიდებელი სასამართლო არ იქნება? ამაზე უნდა იფიქროს დღეს საქართველოში მოქმედმა ბიზნესმა, რომ განვითარდეს დამოუკიდებელი მედია, რომ მას სჭირდება რეკლამაში ფულის ჩადება, რათა გახდეს ფინანსურად მდგრადი; რომ ის მისი კედელია მომავალში და ის დაიცავს მას — სამართლიანად, რა თქმა უნდა.

…ხელისუფლებას არ უნდა გონივრული, განვითარებული ამომრჩეველი. როგორც ადრე ყიდულობდნენ ნავთით და სასუქით, ისე ყიდულობენ ახლა ხახვით და კარტოფილით. და ასე გაგრძელდება, თუ ქვეყანას არ ექნება დამოუკიდებელი მედია. პრობლემაა, რადგან შეიძლება “ლაივპრესის” ბედი გაიზიაროს ძალიან ბევრმა დამოუკიდებელმა გამოცემამ, რომელშიც ვერც ერთი ხელისუფლება ვერ აღწევს. იქნებ ჩვენ, მკითხველმა დავიწყოთ გადარჩენაზე ფიქრი ამ დანარჩენი მედიებისთვის. დონორებიც უნდა დაგვეხმარონ ამაში.

გულისხმობთ, მაგალითად, შემოწირულებებს?

ზუსტად… მართლა არ მინდა, ჩემი ბედი გაიზიაროს სხვა დამოუკიდებელმა მედიამ, რომელიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ახლა საქართველოში.

ასევე, მადლობა დონორებს. ისინი დარწმუნებულნი იყვნენ ჩვენს კეთილსინდისიერებაში და ამიტომ გვედგნენ მხარში, მაგრამ ბოლოს მოხდა ის, რაც მოხდა. ამიტომ ვამბობ, რომ დამოუკიდებელ მედიას არ უნდა დაუთვალონ სარეკლამო შემოსავლები. სარეკლამო შემოსავლები არ არის იმდენი, რამდენიც, დონორს კი არა, პირველ რიგში თავად მედიასაშუალებებს უნდათ, რომ ჰქონდეთ.  რეკლამა საერთო შემოსავლის, მაქსიმუმ, 20% შეიძლება იყოს, რაც ზოგჯერ კომუნალურებსაც არ ჰყოფნის. ჩვენი ქვეყანა არ არის ისე მოწყობილი, რომ მედიამ ბიზნესიდან შემოსული თანხებით იარსებოს, რადგან საქართველოში [ბიზნესი] ჯერ კიდევ განიცდის ზეწოლას. და ჯერ სად არის: იქნებ კიდევ უფრო გაუჭირდეს, თუ მართლა მხარში არ დაუდგა დამოუკიდებელ მედიას და არ დაუჭირა ფინანსურად მხარი. ნაჩუქარ ფულზე კი არ ვამბობ, რეკლამა გაყიდოს, გაყიდოს სტაბილურად.