ვენეციის კომისიამ გამოაქვეყნა მოსაზრება უცხოურ დაფინანსებასთან დაკავშირებით „ქართული ოცნების“ მიერ მიღებულ რეპრესიულ კანონებზე.
კომისია „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებას მოუწოდებს, გააუქმოს: უცხოური აგენტების რეგისტრაციის შესახებ კანონი (“ქართული ოცნების” FARA), გრანტების შესახებ კანონსა და მაუწყებლობის შესახებ კანონში შესული ცვლილებები, რომელიც უცხოური დაფინანსების მიღებას ზღუდავს.
ვენეციის კომისიის განცხადებით, მოსაზრების მომზადება მათ სთხოვა ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის მონიტორინგის კომიტეტმა.
„უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონის მიღების შემდეგ, ხელისუფლებამ წარადგინა უცხოური გავლენის რეგულირების შესახებ უფრო ფართო საკანონმდებლო პაკეტი. ეს პაკეტი მოიცავს უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის შესახებ კანონს („ქართული FARA“), გრანტების შესახებ კანონში შეტანილ ცვლილებებს, მაუწყებლობის შესახებ კანონს და პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ ორგანულ კანონს. ვენეციის კომისიამ ისინი სისტემური მიდგომით გააანალიზა, რადგან ყველა მათგანი, როგორც აღნიშნულია, მიზნად ისახავს არასათანადო უცხოური გავლენის თავიდან აცილებას.
რაც შეეხება „ქართულ FARA-ს“, ის იძლევა ძირითადი ტერმინების, განსაკუთრებით „უცხოელი პრინციპალის“, „უცხოელი პრინციპალის აგენტის“ და „პოლიტიკური საქმიანობის“ ყოვლისმომცველ და არაზუსტ განმარტებებს. სიცხადისა და სიზუსტის ნაკლებობა ძირს უთხრის განჭვრეტადობას და სამართლებრივ სიცხადეს. კანონის ფართო მოქმედების არეალი საშუალებას იძლევა, რომ ის განურჩევლად იქნას გამოყენებული პირებისა და ორგანიზაციების ფართო სპექტრის მიმართ, უცხოურ სუბიექტთან რაიმე ფაქტობრივი სააგენტო ურთიერთობის არსებობის მიუხედავად, ისე, რომ ეს არც აუცილებელი და არც პროპორციულია.
„უცხოური ძალის აგენტების“ იარლიყი თავისთავად სტიგმატიზირებას ახდენს და გამოხატვისა და გაერთიანების თავისუფლებაზე დამაშინებელ ეფექტს ქმნის. „უცხოელი ძალის აგენტებისთვის“ დაკისრებული ვალდებულებები მოიცავს დეტალურ რეგისტრაციას, ხშირ ანგარიშგებასა და გამჟღავნების მოვალეობებს, ჩანაწერების წარმოებას და მასალების ეტიკეტირებას. ასეთი ვალდებულებები შეიცავს ფართო და გაურკვეველ ფორმულირებებს და წარმოადგენს არაპროპორციულ ტვირთს, რაც კიდევ უფრო აფერხებს სამოქალაქო ჩართულობას.
აღსრულების უფლებამოსილება მინიჭებული აქვს ანტიკორუფციულ ბიუროს, რომელსაც გადაცემული აქვს გადაჭარბებული დისკრეცია, მიუხედავად იმისა, რომ არ გააჩნია დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური ნეიტრალიტეტის საკმარისი გარანტიები.
„ქართული FARA-ს“ დარღვევა იწვევს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას. თუმცა დანაშაულის აღწერის ფართოდ ჩამოყალიბებული დებულებები იძლევა არასრული ინტერპრეტაციის საშუალებას და არ გააჩნია საჭირო განჭვრეტადობა და გამართლება, ხოლო მკაცრი სანქციები ვერ აკმაყოფილებს პროპორციულობის სტანდარტს. ბუნდოვანი დებულებების, ფართო უფლებამოსილებებისა და არასაკმარისი დაცვის მექანიზმების კომბინაცია ქმნის თვითნებობის, შერჩევითი მართლმსაჯულებისა და პოლიტიკური მიზნებისთვის მის ბოროტად გამოყენების რისკებს.
საერთო ჯამში, „ქართული FARA-ს“ მიერ დადგენილი სამართლებრივი რეჟიმი ქმნის კანონის უზენაესობის, სამოქალაქო სივრცისა და დემოკრატიული თავისუფლებების ძირის გამოთხრის რისკს. უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონის პარალელურად მიღებული, ის იწვევს კიდევ უფრო მეტ დაბნეულობასა და გაურკვევლობას.
უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონთან დაკავშირებით ვენეციის კომისიის ადრინდელი რეკომენდაციების შესაბამისად, რეკომენდებულია „ქართული FARA-ს“ გაუქმება“, – აცხადებს ვენეციის კომისია.
რაც შეეხება გრანტების შესახებ კანონში შესულ ცვლილებებს, ვენეციის კომისიის მოსაზრებით, რეკომენდებულია ცვლილებების გაუქმება ან საფუძვლიანად გადახედვა აუცილებლობის, პროპორციულობისა და სათანადო დაცვის უზრუნველსაყოფად.
„რაც შეეხება გრანტების შესახებ კანონს, მისი შესწორებები ითვალისწინებს უცხოური გრანტების მთავრობის მიერ წინასწარ დამტკიცების ზოგად მოთხოვნას, თუმცა მას არ გააჩნია აუცილებლობისა და პროპორციულობის თვალსაზრისით დადასტურებული დასაბუთება. გარდა ამისა, შესწორებები არ ითვალისწინებს უარის თქმის მკაფიო და ობიექტურ კრიტერიუმებს და შეიცავს დაცვის არასაკმარის ზომებს, რაც ფართო შესაძლებლობას ტოვებს თვითნებური ან დისკრიმინაციული გამოყენებისთვის.
ბიუროს ფართო საგამოძიებო და აღსრულების უფლებამოსილებები, მათ შორის დაუყოვნებლივი ჩამორთმევის ბრძანების უფლებამოსილება, შეზღუდულ პროცედურულ ვადებთან და არაპროპორციულ სანქციებთან ერთად, კიდევ უფრო ძირს უთხრის სამართლიანობას და სათანადო სასამართლო პროცესს.
ამ ნაკლოვანებების გათვალისწინებით, რეკომენდებულია შესწორებების გაუქმება. სულ მცირე, შესწორებები საფუძვლიანად უნდა გადაიხედოს იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ნებისმიერი შეზღუდვა იყოს აუცილებელი, პროპორციული და მკაფიოდ განსაზღვრული და მათ თან ახლდეს ძლიერი პროცედურული და სასამართლო დაცვის ზომები“, – აცხადებს ვენეციის კომისია.
რაც შეეხება კიდევ ერთ კანონს, რომელიც მაუწყებლებს უცხოური დაფინანსების მიღებას უკრძალავს, ვენეციის კომისია მისი გაუქმების რეკომენდაციასაც გასცემს.
„რაც შეეხება მაუწყებლობის შესახებ კანონს, ცვლილებები მაუწყებლებისთვის უცხოური დაფინანსების სრულ აკრძალვას ითვალისწინებს, რაც „უცხოური ძალის“ ზედმეტად ფართო განმარტებას იყენებს. აკრძალვა არ განასხვავებს დაფინანსებას, რომელიც ნამდვილად საფრთხეს უქმნის დემოკრატიულ მთლიანობას და დაფინანსებას, რომელიც მხარს უჭერს ლეგიტიმურ ჟურნალისტურ და სამოქალაქო საქმიანობას და არ ითვალისწინებს ნაკლებად ჩარევის ალტერნატივებს. ეს ძირს უთხრის მედიის პლურალიზმს და არ აკმაყოფილებს აუცილებლობისა და პროპორციულობის სტანდარტებს. ამიტომ, რეკომენდებულია აკრძალვის გაუქმება“, – აცხადებს ვენეციის კომისია.