“ვუბრუნდებით ტოტალიტარიზმს” – ლაშა ბუღაძე ახალ საკანონმდებლო ინიციატივაზე

“ეს არის დაბრუნება ტოტალიტარიზმში სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით”, – ასე აფასებს მწერალი ლაშა ბუღაძე საკანონმდებლო ინიციატივას, რომლის მიხედვითაც სასამართლოს შესაძლოა გარკვეული შემოქმედებითი ნაწარმოების აკრძალვის უფლება მიენიჭოს.

“სახელოვნებო სივრცეში ნებისმიერი მიზეზით ჩარევა ცენზურას, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას გულისხმობს. ეს არის ძალიან სახიფათო ნაღმი, რომელიც ადამიანების უფრო მეტად გაკონტროლებისკენაა მიმართლი,” – განმარტავს ლაშა ბუღაძე ნეტგაზეთთან ინტერვიუში. 

როგორც მწერალი აღნიშნავს,  თუ საკანონმდებლო ორგანო მას დაამტკიცებს, ბევრი ცნობილი ნაწარმოები საფრთხის ქვეშ დადგება.

“რომელი ერთი წიგნიდან დავიწყო, არ ვიცი. მაგალითად, ჯოვანი ბოკაჩოს “დეკამერონი” დაექვემდებარება ცენზურას იმიტომ, რომ ბევრისთვის ეს შეიძლება იყოს შეურაცხმყოფელი, მონაზვნებისა და ბერ-მონაზვნების დაცინვის მეტი არაფერია. ნაბოკოვის “ლოლიტა” დაექვემდებარება ცენზურას, მის თარგმანს ვეღარ გამოვცემთ იმიტომ, რომ რომანი პედოფილიაზეა, მიუხედავად იმისა, რომ ეს არის ლიტერატურისთვის ძალიან საინტერესო ფენომენი. შუღლის გაღვივების თვალსაზრისით ცენზურას დაექვემდებარება ბევრი ქართული ტექსტიც, თუნდაც, მიხეილ ჯავახიშვილის ნებისმიერი ნაწარმოები,” – გვიყვება ბუღაძე.

შუღლის გაღვივებაზე საუბრისას ლაშა ბუღაძე ილია ჭავჭავაძეს იხსენებს. მისი თქმით, თავის დროზე “კაცია ადამიანი?!-საც” დიდი უარყოფითი გამოხმაურება მოჰყვა.

“ილია ჭავჭავაძემ თავის დროზე კაცია ადამიანი?! როდესაც გამოაქვეყნა, კახელმა თავადაზნაურობამ ჩათვალა, რომ ეს იყო შეურაცხმყოფელი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ილიამ ლუარსაბის სახით ისე გამოიყვანა თავადობა, რომ  დაამახინჯა და შუერაცხყოფა მიაყენა არისტოკრატიასო. ვიღაც ამაზე გვიპასუხებს, დემაგოგი და ფარისეველი, ილიაზე არ ვლაპარაკობთ და ნუ ედრებით მასო. არა, ჩემო კარგებო, აქ შედარებაზე არაა ლაპარაკი, აქ ლაპარაკია მაგალითებზე. ლიტერატურისა და ხელოვნების კონტროლი არ შეიძლება. ეს  არის პოპულიზმი, ისევ წამქეზებლობა, ისევ ნაკლებად წიგნიერი ხალხის გახელება და ის პოზა, თითქოს, ამით სიწმინდეს იცავენ.  რომელ სიწმინდეზეა საუბარი! კიდევ ჩანს ხალხის წაქეზებისა და მანიპულირებას მცდელობა. ვერ მოახერხებენ. ვერაფერს უზამენ ქართულ დემოკრატიას და ქართულ თავისუფლებას. სამარცხვინოა, ამაზე რომ გვიწევს საუბარი,” – დასძენს ის.

ლაშა ბუღაძის თქმით, დღესდღეობით საქართველო სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით მოწინავე ადგილებზეა და ეს სწორედაც რომ არის ქვეყნის დამსახურება. მსგავსი ინიციატივით კი დღის წესრიგში ცენზურის არსებობის საკითხი დგება.  


საქართველოში 1997 წლიდან არსებობს კანონი, რომლის მიხედვითაც შემოქმედებით ნაწარმოების გავრცელების აკრძალვა შესაძლებელია, როდესაც ეს ლახავს სხვა ადამიანის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, რელიგიურ და რასობრივ შუღლს, ქადაგებს ომსა და ძალადობას, პროპაგანდას უწევს პორნოგრაფიას. თუმცა გამოხატვის თავისუფლების საკითხებზე მომუშავე  იურისტების, გიორგი მშვენიერაძისა [GDI] და გიორგი გოცირიძის (საია) ინფორმაციით, ამ მუხლს პრაქტიკაში არასდროს უმუშავია, რადგან მისი აღსრულების ეფექტური მექანიზმი არ არსებობდა. გოცირიძის თქმით, ამ მუხლის აღსრულების პრეროგატივა სავარაუდოდ კულტურის სამინისტროს ჰქონდა, მაგრამ არასდროს გამოუყენებია.

ამ მოწვევის პარლამენტმა მიიღო კონსტიტუციის ახალი რედაქცია, რომელიც ახალი პრეზიდენტის ინაუგურაციის შემდეგ ამოქმედდება და რომლის მე-20 მუხლის მე-3 პუნქტში წერია:

შემოქმედებითი ნაწარმოების გავრცელების აკრძალვა დასაშვებია მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თუ ნაწარმოების გავრცელება ლახავს სხვათა უფლებებს

ცოტა ხნის წინ პარლამენტის წევრებმა, ლევან გოგიჩაიშვილმა და ეკა ბესელიამ პარლამენტში განსახილველად დაარეგისტრირეს კანონპროექტი, რომელიც მათი თქმით, ზემოხსენებული საკონსტიტუციო ნორმის კანონმდებლობაში გადმოტანას ითვალისწინებს.

ამ კანონპროექტით სასამართლოს ენიჭება უფლება, რომ სამოქალაქო წესით განიხილოს შემოქმედებითი ნაწარმოების გავრცელების აკრძალვასთან დაკავშირებული საქმეები, თუ ნაწარმოების გავრცელება ლახავს სხვათა უფლებებს.

კანონპროექტით, ძალაში რჩება 1997 წლიდან არსებული ნორმა, რომლის მიხედვითაც ახლა უკვე სასამართლოს ექნება უფლებამოსილება აკრძალოს შემოქმედებითი ნაწარმოები, რომელიც აღვივებს ეროვნულ, ეთნიკურ, რელიგიურ და რასობრივ შუღლს, ქადაგებს ომსა და ძალადობას, პროპაგანდას უწევს პორნოგრაფიას და ა.შ.

იურისტები გიორგი გოცირიძე და გიორგი მშვენიერაძე ამ იდეაში საფრთხეს ხედავენ გამოხატვის თავისუფლებისთვის. გიორგი მშვენიერაძის განმარტებით, უკვე არსებული აკრძალვა, რომელიც ვერ ხორციელდებოდა, რადგან მისი აღსრულების მექანიზმი არ იყო ეფექტური, ახლა შესაძლოა რეალობად იქცეს.

“ამ ახალი კანონპროექტით ჩნდება მექანიზმი, რომ სასამართლომ განიხილოს ეს საქმეები და კონსტიტუციისგან განსხვავებით (კონსტიტუციაში მხოლოდ ადამიანის უფლებები წერია) აქ ჩნდება სხვა ჩამონათვალი, სხვა ლეგიტიმური მიზნები, როცა შეიძლება შეიზღუდუოს გამოხატვის თავისუფლება”,- ამბობს მშვენიერაძე “ნეტგაზეთთან” საუბრისას.

გიორგი გოცირიძის განმარტებით, 1997 წლიდან უკვე მოქმედი და ახლად ინიცირებული ჩანაწერიც სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებისთვის პრობლემურია, რადგან ის არ შეიცავს მყისიერი საფრთხის ტესტს. ანუ იურისტის განმარტებით, გამოხატვის თავისუფლება შუღლის გაღვივების მოტივით შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის ძალადობის მყისიერ საფრთხეს შეიცავს, ამ შემთხვევაში კი ასეთი დათქმა არც დღეისათვის უკვე მოქმედ და არც ინიცირებულ კანონპროექტში არ გვხვდება. მისივე თქმით, პრობლემურია პორნოგრაფიის პროპაგანდის ნაწილიც, რადგან ჯერჯერობით განსაზღვრული არ არის, რა არის პორნოგრაფიის პროპაგანდა.

მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ გამოხატვის თავისუფლებას რაიმე საფრთხე შეიძლება შეექმნას, არ იზიარებს მისი ერთ-ერთი ავტორი ლევან გოგიჩაიშვილი. დეპუტატი ნეტგაზეთთან ამბობს, რომ პირიქით, სტანდარტი ბევრად უფრო მაღლა იწევს, რადგან ამ საკითხზე მსჯელობა ახალი კანონპროექტის მიხედვით სასამართლოს პრეროგატივა ხდება, მაშინ როდესაც დღეს ჯერ კიდევ ძალაშია 1997 წელს მიღებული ნორმა, ეს ნებისმიერმა უწყებამ შეიძლება გააკეთოს. მისი თქმით, მათი კანონპროექტი მხოლოდ ტექნიკური ხასიათისაა და კონსტიტუციაში მიღებული ნორმის კანონმდებლობასთან ჰარმონიზაციას ითვალისწინებს.

ის არ თვლის, რომ ეს არის “მკვდარი ნორმის” გაცოცხლების პროცესი. მიუხედავად ამისა, ლევან გოგიჩაიშვილის თქმით, თუ ვინმეს შენიშვნები აქვს ჯერ კიდევ 1997 წელს დამტკიცებულ ჩანაწერთან და არა ახალთან, რადგან აკრძალვის ახალი კრიტერიუმები მას არ დაუწესებია, ის დისკუსიისთვის მზად არის. დეპუტატს ასევე უკვირს, ამდენი ხნის განმავლობაში რატომ იყვნენ ჩუმად უფლებადამცველები ამ ნორმასთან დაკავშირებით, თუ ისინი მასში საფრთხეს ხედავდნენ.

“თუ არსებული ნორმის მიმართ არის პრეტენზია, საუბარია ძველ ნორმაზე, პორნოგრაფია და პროპაგანდა მე ხომ არ დამიწერია, დაინტერესებულ ადამიანებთან, ბუნებრივია, ამ საკითხზე შეიძლება გაიმართოს დისკუსია, ოღონდ ძველ ნორმაზე და არა ახალზე. ახალი ცვლილება არ არის ცენზურა. ეს არის კონსტიტუციური ნორმის გადატანა კანონმდებლობაში.  ტექნიკური საკითხია. აჟიოტაჟი, რომ ეს არის ცენზურა და ა.შ. თითიდან გამოწოვილია”, – აცხადებს ლევან გოგიჩაიშვილი.

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი


ავტორი
ნინო ბიძინაშვილი არის რეპორტიორი 2017 წლის 25 სექტემბრიდან